در حاشیه معماری

 

شارستان ، ویژه نامه بهرام شیردل

 

About of Architecture

Sharestan , Special Issue Bahram Shirdel

        بهرام شیردل معمار ایرانی

 

شماره 15و16 فصلنامه شارستان با عنوان "ویژه نامه بهرام شیردل" مدتی است که منتشر شده است. این شماره از شارستان چه به لحاظ کیفیت چاپ و چه به لحاظ محتوای مطالب، با تمام شماره­های قبلی آن متفاوت است. تصویر روی جلد، صفحه آرایی و مقالات ارائه شده در نقد زندگی حرفه­ای بهرام شیردل، بسیار جذاب و خواندنی است. همه ما تصویری از کارهای شیردل با "مرکز همایش نارا" تا "فرودگاه بین المللی امام" را در ذهنمان داریم، اما بیش از هر چیز، شیردل را معماری برجسته با تعداد بسیاری کار اجرا نشده می­دانیم و شناخت کاملی از شخصیت، دیدگاه­ها و نظرات او در قبال پروژه­هایش نداریم.

من نخستین بار وی را در دانشکده معماری تبریز دیدم که به عنوان استاد راهنمای یکی از دانشجویان به تبریز آمده بود. آنچه از رفتار او درخاطرم مانده بود، نحوه برخورد منتقدانه­ او و نفی هر چیزی بود که از آن بحث می­شد. دومین بار ایشان را در مراسم اهدای جوایز مسابقه کاخ فرش دیدم. زمانی که از او خواستیم تا درباره کارمان بحث کند؛ ولی او قبل از شروع دیالوگ، تمامی ایده­ها و نقطه نظرات مطرح شده در طرحمان را زیر سئوال برد و روش طراحیمان را از ریشه غلط عنوان کرد تا مقدمه­ای برای بحثی باشد که دیگر چیزی برای جواب نمانده بود.

با این پیش درآمد ذهنی، سرمقاله شارستان به قلم "رامین صفری راد" برایم بسیار خواندنی بود؛ چراکه او هم در توصیف شخصیت شیردل می­نویسد: "شیردل فردی است که کمتر لب به سخن می­گشاید و هنگام سخنوری، به خلاصه­ترین صورت، نظر و بیشتر، مخالفت خود را بیان می­دارد. در تجربه یک ساله­ای که با وی داشتم، دریافتم که در ابتدا بدون توجه و تعمق در سخنان مخاطب، مخالفت خود را بسیار صریح و خلاصه بیان می­دارد". در این مقاله همچنین به تقسیم دوران فعالیت حرفه­ای شیردل به دو دوره غرب و ایران پرداخته می­شود و چنین عنوان می­گردد که "شیردل با نقل مکان از غرب به شرق، مسیر پروژه­های خود را تغییر داده که این ناشی از توجه وی به محیط جدیدش بوده است. در پروسه زمانی پروژه­های وی، گذار از دوران سرکشی به فروکشی در آثارش به وضوح قابل روئیت است".صفری راد در این سرمقاله نقل قولی هم از "پیترآیزنمن" کرده که او هم در رابطه با شیردل می­گوید: "...آن زمان، دو کار را در ارتباط با شیردل نمی­شد انجام داد، یکی شرط بندی و دیگری بحث پیرامون معماری...".

اما اتفاقا برخلاف نظر آیزنمن، اولین مقاله شارستان، بحث "عباس قریب و بهرام شیردل" در رابطه با معماری است که با پاسخ­های کوتاه شیردل، بیشتر به گفتمان یک سویه عباس قریب درباره معماری مبدل شده است که البته خواندنش خالی از لطف نیست. در این گفتگو، عباس قریب، نقل قول جالبی از "فرانک گری" درباره شیردل می­کند و می­گوید: "گری از دفتر شما در لس آنجلس با من صحبت کرد و ... گفت که معماری ما در لس آنجلس در دستهای خوبی قرار گرفته و آینده خوبی را برای معماری لس آنجلس پیش بینی می­کند و امیدوار است که کارهای شما با توجه به اینکه شهرداری لس آنجلس هم با آن بسیار موافق است، اجرا شود. به ایشان گفتم که شما دفتر را تعطیل و پس از مدتی که در لندن بودید به ایران آمده­اید! بسیار متعجب شده و به شوخی گفت خوشحالم که او از میدان به در شده، یک رقیب کمتر، بهتر!"

ادامه فصلنامه، به معرفی کارهای شیردل اختصاص یافته و مقاله جالبی هم با عنوان "کدهای معماری" به قلم "شهرام گل امینی" منتشر شده است. آنچه که این شماره از شارستان مد نظر دارد، معرفی و نقد آثار بهرام شیردل و نیز انعکاس تحول فکری او در دو دوره از فعالیت حرفه­ایش در غرب و شرق می­باشد.

به گمان حقیر، هرچند انتقادات فراوانی از عملکرد ده ساله شیردل در ایران وجود دارد ولی باید به این نکته توجه کنیم که درحال حاضر، معماران ایرانی که در عرصه­های بین المللی صاحب نام باشند و نیم نگاهی هم به سرزمین مادریشان داشته باشند، یا اصلا وجود ندارند و یا اینکه بسیار کم هستند. بنابراین، وجود شخصیت­هایی همانند بهرام شیردل و فراهم کردن زمینه فعالیت آنان بسیار حائز اهمیت است. زمانی که هادی میرمیران زنده بود و از عدم اجرای کارهایش گله می­کرد، هیچگاه تصور نمی­کرد که با مرگش، دوره جدیدی از زندگی حرفه­ایش آغاز خواهد شد و به راستی اگر مرحوم میرمیران به چنین استعداد نخبه کش و مرده پرور در مردم این دیار پی می­برد، شاید سالها پیش به شوق دیدار حق تعالی، وداع را بر ماندن ترجیح می­داد. اما در مورد شیردل امید این را داریم که زمانی به یاد او مجبور نشویم دوره فعالیت حرفه­ایش را به سه قسمت، غرب، شرق و مرگ تقسیم کنیم.

  

آرش پوراسماعیل

 

مطالب مرتبط با موضوع در سایر وبلاگها:

کوروش رفیعی، عنوان: در وصف شیردل (لینک مطلب)

ایمان رئیسی، عنوان: شیردل شارستان ما (لینک مطلب)

محمد حامد موسوی، عنوان: شماره ویژه شارستان (لینک مطلب)

بهرام هوشیار یوسفی، عنوان: بازگشت قهرمان یا تمام ترسهای یک شیردل (لینک مطلب)

 



موضوعات: