بازخوانی تاریخ - ١5

لوکوریوزیه - شاهکاری شاعرانه از نور و طبیعت
بخش سوم

History Restatement - 15
Le Corbusier - Third Part

شماره 14 مجله "هنر و معماری" که در تابستان سال 51 منتشر شده، ادای دینی است به معمار شهیر قرن بیستم، "لوکوربوزیه". آنچه در ادامه می­خوانید، بخش‌هایی است از مقاله‌ای با همین عنوان که به گردآوری نظرات معماران ایرانی درباره "لوکوربوزیه" پرداخته و کارهای این معمار فرانسوی را مورد بررسی قرار داده.

     لوکوریوزیه - شاهکاری شاعرانه از نور و طبیعت - Le Corbusier

دکتر رضا کسائی درباره لوکوربوزیه می­نویسد:

در طول مدت فعالیتش در زندگی هنری از سن 30 سالگی، لوکوربوزیه هرگز از نوشتن کتب و مقالات جهت دفاع از هنرش و یا ایجاد بحث و گفتگوی هنری غافل نشد. گاهی اوقات، تئوری­های جدیدی را پیشنهاد می­کرد و گاهی دیگر گرایش­ها و تجربیات خود را در معرض قضاوت عامه می­گذاشت. فتواهای او و استیل­های مبتکرانه ولی صریح و قاطعش که غنی از نکات پرمعنا و اعجاب انگیز و همراه با منطق و برهان بود در تاریخ فرم­ها نظیر تلاش بزرگان و تئوریسین­های رنسانس جامعه هنری را متاثر کرد و برای کسانیکه علاقه به شناسایی عمیق لوکوربوزیه داشته باشند، باید همان اندازه که در معماری او تفحص می­کنند، جستجوهای او را در نقاشی ورانداز کنند و نیز هرچقدر نقاشی او را می­جویند لازمست در نوشته­های فراوان و پرمغزش و یا در تئوری­های متعددش در مورد هنر معماری غور و تامل نمایند:

لوکوربوزیه نقاش، لوکوربوزیه معمار، لوکورلوزیه شهرساز، لوکوربوزیه مجسمه ساز و لوکوربوزیه نویسنده. نویسندگی را لوکوربوزیه از عنفوان جوانی دنبال کرد. هرچه می­اندیشید به رشته تحریر در می­آورد و نوشته­هایش را همراه با طرح­ها و دسن­ها بسادگی و مورد درک عامه ارائه می­کرد. در مورد معماری، لوکوربوزیه 5 اصل را عنوان کرد. او باین 5 اصل اعتقاد کامل داشت و در تمام کارهای شهرسازی و معماری او، تلاش­ها و مطالعاتش را بر اساس همین 5 اصل می­بینیم:

1- پیلوتی، 2- بام مسطح و باغچه روی آن، 3- نقشه آزاد، 4- پنجره طویل از پهنا نه درازا، 5- نمای آزاد. بعقیده لوکوربوزیه اینها هستند 5 اصل معماری جدید. او درباره اصول فوق می­گوید: بدین ترتیب زیرزمین­های تاریک و مرطوب از بین می­روند، خانه روی ستونها در هوا معلق می­ماند و امکان می­دهد که باغ و سبزه از داخل آن عبور کند تا وقفه­ای در طبیعت پدید نیاید. باغ و سبزه روی بام خانه نیز ادامه می­یابد، شیروانی­های سرد جای خود را به تراس­های پرگل می­دهند. بعلت وجود بتن مسلح، دیگر دیوارهای باربر وجود ندارند و در نتیجه نقشه بنا بکلی از هرگونه محدودیت و قید و شرط آزاد می­گردد زیرا با وجود یک استروکتور مستقل دیگر به وجود دیوارهای ضخیم حاجت نیست؛ نقشه بنا در طبقات بالا دیگر اسیر و برده فرم و فونکسیون­های پایین نخواهد بود، آزادی مطلق در طرح فضاها و استقلال در نقشه طبقات و درنتیجه صرفه­جویی از همه حیث.

در طول تاریخ، پنجره روزنه­ای بود در یک دیوار قطور و باربر و در نتیجه ابعاد آن نمی­توانست از یک حدی بیشتر توسعه یابد ولی با پیدایش بتن مسلح، دیوار فقط بصورت یک سطح کار می­کند و عاری از حجم است و پنجره­ها می­توانند از سطح نما عقب­تر قرار گیرند، یعنی سقف از قاب ساختمان بیرون می­زند و جلوتر می­رود و به سیستم پوششی معنی و مفهوم جدیدی می­بخشد. نماها اعضاء و اجزاء ساده­ای هستند که می­توان آنها را در هر کجا و به هر فرمی که دلخواه است بوسیله پنجره­ها قطع کرد.
این پنج اصل لوکوربوزیه صدها مورد و صدها نحوه توجیه در حین اجراء در معماری بوجود می­آورد و تمام این موارد در دوران شکوفایی معماری مدرن، ایجاد آثار بزرگی را از قبیل ویلا ساوا و یا Unite, d, habitation و یا ساختمان سویس در دانشگاه پاریس و غیره امکان­پذیر ساختند.

مهندسی و مجسمه سازی به عقیده لوکوربوزیه اساس معماری است. تشریح حجم­های ساختمانی بوسیله یک اسکلت مقاوم، انتخاب حجم­های ابتدایی، گوشه­های قائمه، سطوح قطع شده توسط پنجره­های طویل و بی­انتها، ابعاد و اشل­های پلاستیکی. لوکوربوزیه عقیده دارد که هیچ معماری بدون کاربرد اصول فوق سروسامان نمی­گیرد. شاهکار لوکوربوزیه در همین است: "موفق­ترین ساختمان­ها آنست که به بهترین وجهی اصول پیشنهادی مرا به بکار بسته باشد." تمام شاهکارهای لوکوربوزیه و تمام آثار معماری و یا نقاشی و یا مجسمه سازیش در قالب یک مشت احجام هندسی خلاصه می­شود. مکعب و مکعب مستطیل برای لوکوربوزیه اصالت فوق­العاده­ای را دارا است. اگر به یک یک آثارش بنگریم، همه را در یک قالب هندسی محاط می­بینیم ولی مساله­ای که در هنر او فوق­العاده شایان توجه است آنست که بناهای او ضمن اینکه در این قالب مکعبی شکل محاط شده­اند ولی از همه جهات آزادند؛ نور و طبیعت در لابلای ساختمان نفوذ می­کند و شاهکار شاعرانه­ای بوجود می­آید.

منبع: مجله هنر و معماری. شماره ١۴. تیر  - شهریور ١٣۵١

لینک مطلب قبل: لوکوربوزیه - طراحی برای انسان

آرش پوراسماعیل