معماری معاصر ایران - 1

ساختمان اداری جیپ تهران

Contemporary Architecture of Iran - 1
Jeep Office Building - Tehran

یکی از پرکارترین مهندسان دوره پهلوی اول، مهندس وارطان می­باشد. فعالیت­های اصلی او تا سال­های 1330 هجری شمسی ادامه پیدا کرد و موفق شد تعداد زیادی بنای ارزنده در مقیاس­های مختلف، به یادگار بگذارد. ویژگی­های کالبدی ساختمان­هایی که از وارطان به جای مانده است، نمای بتنی، قرنیز­های بتنی ممتد و فضاهای پر و خالی است. وارطان در طراحی بناها از عناصر تزئینی و دکوراتیو استفاده نکرده است. او با ایجاد تغییرات در سطوح مختلف و فضاهای پر و خالی، ساختمان­هایی پویا و با احجام متنوع را طراحی و بدین وسیله وجه تمایزی با سایر بناهایی که در آن دوره طراحی شده بود، ایجاد کرد. وارطان، آثار متعددی در کاربری­های مختلف شامل کاخ­های سلطنتی، مراکز آموزشی و خانه­های مسکونی در سطح شهر تهران، طراحی و اجرا کرد. آثار معماری وارطان، بیان تازه­ای را در معماری معاصر ایران ایجاد کرد که پایه و اساس بسیاری از ساختمان­های پس از او قرار گرفت.

     معماری معاصر ایران - ساختمان اداری جیپ تهران - Jeep Office Building - Tehran  -  Contemporary Architecture of Iran

نقش اصلی وارطان در روند تاریخ معماری معاصر ایران، به وجود آوردن بیانی معرف زندگی اجتماعی و فرهنگی زمان خود و جایگزین کردن فضاهای جدید، در مقابل معماری سنتی ایران است. وارطان را به خاطر مکتب جدید و کارهای بی­شمارش می­توان جزء پیشکسوتان معماری معاصر ایران به شمار آورد. ساختمان تجاری اداری نمایندگی خودروهای جیپ در خیابان اکباتان، یکی از آثار وارطان است. این بنا بدون اینکه تغییرات عمده­ای در آن به وجود آمده باشد، به همان شکل سابق خود باقی مانده است.
ترکیبی از سطوح مستوی و منحنی، بازشوهای مدولار و تقسیم بندی­های متنوع، ساختار اصلی کالبد بنا را تشکیل می­دهند. حجم ساختمان به واسطه قرارگیری در زمینی با فرم متوازی­الاضلاع و پس و پیش شدن احجام به صورت هنرمندانه­ای تراش خورده و ترکیبی از احجام نیم استوانه، مکعب و منشورهایی با پلان­های تند زاویه به وجود آمده است. بام برخلاف سایر بناها، به شیروانی و سطوح شیبدار متعددی تقسیم شده که به نوعی از ایجاد یکنواختی و حجم بزرگ شیروانی، اجتناب شده است.
یکی از ویژگی­های کالبدی این بنا، تدبیری است که در طراحی ضلع جنوب غربی آن به کار رفته است، به گونه­ای که به علت قرار گرفتن در زاویه حاده (بسته)، از درون فضا به بهترین وجه استفاده شود و حجم بنا نیز به عنوان عنصری شهری، به صورت شاخص معرفی شود.

     معماری معاصر ایران - ساختمان اداری جیپ تهران - Jeep Office Building - Tehran  -  Contemporary Architecture of Iran

ترکیب احجام متفاوت، نماهای متنوعی را ایجاد کرده است. ساختمان دارای سه نمای شمالی، جنوبی و غربی می­باشد. نمای جنوبی، نمای اصلی ساختمان است که در ضلع شرقی به بافت پیرامونی متصل می­شود. در طبقه همکف، تناسبات ابعاد بازشوها و در دیگر طبقات، تقسیم بندی خطوط عمود بر هم در بدنه­ها و خطوط افقی سطح شیبدار بام، بر تناسبات افقی تاکید می­کنند. شکل قاب­ها و بازشوهای طبقات اول تا سوم، تاکیدی بر تناسبات عمودی است و نوعی تعادل را در کل بنا ایجاد کرده است. پس و پیش شدن احجام و محل قرارگیری بازشوها، سایه روشن­های نما را تشدید می­کند. در بخش میانی نمای جنوبی، شش ستونی که از طبقه اول تا سوم امتداد دارند، نقش سازه­ای نداشته و صرفا عناصری تزئینی می­باشند.

منبع: میرمیران، ه. و اعتصام، الف.، ١٣8٨، معماری معاصر ایران، شرکت طرح و نشر پیام سیما. تهران.

آرش پوراسماعیل