واژگان آشنا - ٧

خانه، نماد حریم خصوصی

Familiar Words - 7
House, Symbol of Private Zone

     خانه، نماد حریم خصوصی - House, Symbol of Private Zone 

خانه واحدی فضایی است که مطابق بررسی­هایی که تاکنون صورت گرفته، تعدادی از ویژگی­های عرصه خصوصی را با خود در هم می­آمیزد. خانه، فضایی شخصی و یک قلمرو است؛ علاوه بر اینکه مکانی است برای محفوظ ماندن از عناصر طبیعی و همچنین دخالت دیگران در عرصه خصوصی. خانه مکانی در دنیای اجتماعی است یعنی به ساکنینش فرصت می­دهد در اجتماعی که رسمیت داشته و قانونی است اظهار وجود کنند. خانه علاوه بر اینکه سرپناهی برای فرد است، مکانی برای استقرار واحد اجتماعی نیز می­باشد که این واحد در دوران­های مختلف، "خانواده" بوده است. در نتیجه، خانه مکانی برای زندگی چند نفر که دارای رابطه نزدیک و صمیمی با یکدیگر هستند می­باشد. خانه "قلمرویی" را برای گروهی کوچک محیا می­سازد که در طول تاریخ، زمینه را برای تولید مثل و طی مراحل زندگی بیولوژیک انسانها فراهم کرده است. همچنین خانه مکانی استوار و قابل اتکا برای رفع نیازهای روانی اشخاص فراهم می­کند. بدین ترتیب، اگرچه خانه تنها نوع عرصه خصوصی نیست، با این حال تصویرگر اصلی عرصه خصوصی انسان است. قلمرو خانه و خانواده، عرصه­ای نهادینه شده از زندگی خصوصی فرد است.
خانه به عنوان نهاد اصلی جامعه تعریف شده است؛ مکانی که هویت در آن شکل گرفته و خاطرات ریشه می­گیرند. خانه مبدا و مرکز صمیمیت است. صمیمیت آن گونه که "نگل" تعریف کرده، امکان شکل گیری روابط شخصی را به دور از چشمان خیره دیگران فراهم کرده و این فرصت را در اختیارمان می­گذارد تا احساساتمان را رها ساخته و آنچه در درونمان است را به یکدیگر نشان دهیم.
اهمیت خانه از تقش آن به عنوان سرپناهی برای حفاظت از عناصر بیرونی و به عنوان مکانی آماده برای استراحت فراتر رفته و با روانشناسی و مفاهیمی که عمیقا ریشه در روان انسان دارد، عجین شده است. برای مثال "بچلارد" در جستجوی معنای خانه به ذات گرم صمیمیت که شکل کالبدی به خود می­گیرد، رسیده است. او از یک طرف یادآور می­شود که خانه اساسا شیئی هندسی است (و از این دیدگاه ما را به تفکر بیشتر وا می­دارد) اما وی بر این مطلب نیز اذعان دارد که فضای مسکونی در ورای فضای هندسی قرار می­گیرد. بدین ترتیب برای درک آن نیاز به ابزارها و رهیافت­های نوین داشته و برای رسیدن به چنین خواسته­ای برای نیل به الهامات شاعرانه درباره خانه، وی از رهیافت پدیدارشناسی بهره می­گیرد تا بتواند نسبت به آنچه که دانشمندان و روانشناسان و روانکاوان ارائه کرده­اند، فراتر رود. او معتقد است که "خانه یا اتاق باید مانند کتاب خوانده شود" زیرا خانه و اتاق مانند "گذاره­های روانشناختی" هستند که برای نویسندگان و شاعران در پرداختن به موضوعی مانند صمیمیت الهام بخش هستند.
وی در بررسی­های خود، خانه را به عنوان مامنی برای غرق شدن در رویاها و سرپناهی برای ابراز خلاقیت و خیال­پردازی می­یابد و بدین ترتیب تاکید بر اهمیت فضا برای خلاقیت و صمیمیت دارد. بچلارد تلاش می­کند خانه را به عنوان "فضای صمیمی" مورد تحلیل قرار دهد، یعنی "فضایی که بر روی هر کسی گشوده نیست". خانه زمینه را برای رویاهای روزمره مهیا کرده و از این طریق بصورت "یکی از پرقدرت­ترین روشها برای تلفیق تفکرات، خاطرات و آمال بشر"در می­آید.
درون و بیرون خانه همان طور که در فضای درونی خانه و فضای دنیای بیرونی تجلی می­یابد، دیالکتیکی درباره تمایز و تفاوت را شکل می­دهد. از یک سو، فضای داخلی صمیمی را داریم که پایدار و امن است؛ اگرچه ممکن است آنقدر تنگ و کوچک باشد که فرد را دچار ترس از محصور بودن کند. از سویی دیگر، فضایی تعریف نشده در خارج از خانه قرار دارد که با وجود اینکه وسیع و باز است اما امکان دارد فرد را دچار ترس از شلوغی کند.
هدف اصلی فضا این است که دوره زمانی فشرده­ای از زندگی انسانها را در خود جای دهد. در نتیجه، بسیاری از خاطرات ما در خانه شکل گرفته و ما در رویاهای خود در طول زندگی، به بخش­های مختلف خانه بالاخص به خانه­ای که در آن متولد شده­ایم برمی­گردیم. فضاها و خلوتگاه­های درون خانه مانند زیرزمین، اتاق زیر شیروانی، کنج­ها و راهروها را می­توان از طریق تصاویری که شاعران از خانه ترسیم می­کنند مورد تحلیل قرار داد. البته تحلیل تصاویر نباید به تایید آنها بیانجامد زیرا باتوجه به اینکه تصور کردن همیشه ارضا کننده­تر از تجربه کردن است، "تایید تصاویر" باعث مرگ و نابودی آنها خواهد شد. متون فراوانی که درباره خانه نگاشته شده­اند گواهی می­دهند که خانه درواقع به مثابه نقطه مرجعی می­ماند که فرد از طریق آن مرجع می­تواند موقعیت خود را در جهان بیابد.

منبع: مدنی پور، علی. فضاهای عمومی و خصوصی شهر. ترجمه فرشاد نوریان. تهران:انتشارات شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری،1387.

لینک مطلب قبل: فضاهای نیمه باز
لینک مطلب قبل: تاثیر ویژگی های روانشناختی در گزینش جایگاه
لینک مطلب مرتبط: خانه ماشین زندگی من نیست
لینک مطلب مرتبط: ضیافت معماری با موضوع "خانه"

آرش پوراسماعیل



موضوعات: واژگان معماری