در حاشیه معماری

اولین روز نوروز در تخت جمشید
  

بنابر نظر محققین درباره بنای تخت جمشید، یکی از هدف­های بنای این ساختمان، بررسی گردش خورشید و تثبیت و تعیین آغاز سال توسط شاه بوده است. اخترشناسان در بنای تخت جمشید حساب کرده بودند که اگر نور خورشید، هنگام غروب به جای معینی از ساختمان­های غربی برسد، بامداد روز بعد پرتوهای نخستین روشنایی روز به جای پیش­بینی شده در تالار صد ستون خواهد افتاد. در این هنگام، شاه را به تالار صد ستون می­بردند و در سرسراهای این ساختمان در انتظار برخورد نخستین پرتو روشنایی بر چهره شاه می­ایستاندند. سنگ نگاره­ای که شاه را نشان می­دهد که بر تخت نشسته و نمایندگان استان­ها او را می­برند، نشان دهنده این واقعیت است.
   
     اولین روز نوروز در تخت جمشید
 
یک باستان شناس آلمانی به­نام هرتسفلد در اکتشافات مربوط به تخت جمشید در کف زمین میان چهارستون کاخ شورا یا سه دروازه (تالار تخت جمشید)، یک سنگ مربعی یافت که آن را "سنگ اندازه­گیری" نام نهاد. آقای یحیی ذکاء در جستجوی کشف راز و رمز این سنگ اندازه گیری به بررسی آن پرداخت و سرانجام به این نتیجه رسید که این سنگ مربع، یک ساعت آفتابی است که آغاز روز اول نوروز را به هنگام طلوع خورشید نشان می­داده و می­دهد. این سنگ مربع، اندکی اریب بر زمین کار گذاشته شده است و موقعیت کل صفه تخت جمشید را نسبت به کوه رحمت و خورشید و محل طلوع آن از پشت کوه نشان می­دهد.
بنابر بررسی­های ذکاء، با آغاز نوروز، اولین روز فروردین، سر ساعت معین سایه آفتاب از ستیغ کوه بر روی سنگ می­افتد. سایه خط شعاع خورشید از زیر گوشه مربع که دارای علامت کوچکی است و تا مرکز دایره­ای که بر سنگ حک شده، مشاهده می­شود. این سنگ که بی­گمان از روی محاسبات دقیق نجومی و علمی در کف کاخ نصب شده، افسانه­ها و داستان­هایی را درباره جمشید و نوروز و تخت جمشید پدید آورده که از مضمون برخی از این افسانه­ها می­توان چنین نتیجه گرفت که در روز نوروز و اول فروردین ماه، شاه و حاضران در تخت جمشید، لحظه طلوع خورشید را از ستیغ کوه در صفه (تخت جمشید) انتظار می­کشیدند تا در حضور شاه هخامنشی آن روز را که نوروز می­نامیدند، در مراسمی در تخت جمشید جشن بگیرند.
در نوروز هر سال، شاه در تخت جمشید می­نشست و بزرگان و نمایندگان قوم­ها و ملت­های ایرانی و خارجی برای شادباش فرارسیدن سال نو به حضورش بار می­یافتند و سال نو را تبریک می­گفتند و هدایای خود را تقدیم می­کردند. سنگ نگاره­های تخت جمشید که نمایندگان اقوام و ملل سرزمین­های مختلف را در حال حمل هدایا نشان می­دهد، نمایانگر برگزاری چنین آئینی در جشن نوروزی در دوره هخامنشی است. بنابر نظر برخی محققین، شاه همچون مظهر ایزد روی زمین، هدایا و کالاهای اهدایی را برکت می­بخشیده است.

منبع: بلوکباشی، ع.، ١٣٨0، نوروز جشن نوزایی آفرینش، دفتر پژوهش های فرهنگی، تهران.

 آرش پوراسماعیل



موضوعات: