باهم بخوانیم

نظریه استمرار و تداوم معماری ایرانی
برگرفته از معماری میرمیران

Read Together
Continuity Theory of Persian Architecture
From Mirmiran Architecture

موضوع استمرار معماری گذشته ایران تا پیش از دوران پهلوی و بحران معماری معاصر که خود را با چهره هرج و مرج، آشوب و گسستگی نشان می­دهد آغازگر مباحث میرمیران است. پرداختن به تاریخ معماری گذشته ایران و درس گرفتن از آن، بنیان این مباحث را شکل می­دهد. از پرداختن به این گذشته است که به استمرار و تکامل آن پی برده می­شود و می­توان اصول، مبانی و الگوهای آن را یافت و به دلایل این حرکت استمرار انگیز پی برد. اصولا پرداختن به گذشته از این نگاه، پرداختنی با هدف کاربردی است. در اینجا تاریخ مانند همانگونه که گیدئین نیز به آن توجه داشت، بستری برای حال و آینده است.

     نظریه استمرار و تداوم معماری ایرانی
  

استمرار و تداوم در معماری، هدفی است که میرمیران به دنبال آن است. اگر معماری ایران تا پیش از دوره پهلوی دارای استمرار و تداوم بوده است بنابراین می­توان امروز نیز با ارائه راه حل­هایی این استمرار و تداوم را بوجود آورد. برای دستیابی به آن باید تجربیات موفق و ناموفق دوران معاصر ایرانی را دید و به ارائه راه حل پرداخت. از این رو بررسی اجمالی تاریخ گرایی و نقطه مقابل آن در معماری معاصر اهمیت دارد و میرمیران نیز در یکی از نوشته­های خود به این موضوع می­پردازد. از نگاه او دو جریان اصلی پس از ظهور معماری پهلوی اول در معماری ایران دیده می­شود. نخست جریانی که به معماری گذشته توجه داشته اما از ابزارهای گوناگونی بهره گرفته­اند و نتایج مختلفی را نیز در بر داشته­اند. از آنها یک گروه، بسیار سطحی نگر با موضوع برخورد نموده و از گذشته تنها به صورتها می­پردازد و گروه دیگر، کیفیت بهتری را دنبال نموده و از عناصر معماری گذشته به صورت سمبلیک و یا نمادین بهره می­گیرد.
آثار گروه نخست از نظر او منحط و فاقد ارزش و آثار گروه دوم نیز دارای ارزش مهمی نبوده و ره به جایی نبرده. با ظهور معماری پست مدرن و توجه آن به تاریخ معماری، برخی از معماران ایرانی نیز تلاش نمودند تا در آثار خود با معماری گذشته پیوندی بوجود آورند.
از سال 1970 میلادی به بعد که معماری مدرن سال­های آخر خود را می­گذراند و اصولا در معماری نیز یک جریان تاریخ گرا پدید آمده بود، چند معمار ایرانی کوشیدند آثاری در پیوند با معماری گذشته ایران پدید آورند که کیفیت بالاتری از آثار مشابه پیشین داشت، لیکن این آثار نیز روح و اصول معماری ایران را به درستی درک نکرده بودند و به خصوص در یک مرحله تکاملی نسبت به معماری گذشته ایران قرار نداشتند.
مشکلاتی که جریان­های یاد شده در بالا که آنها را می­توان "جریان تاریخ گرا" نامید داشتند، خلاصه وار به شرح زیر است:
  
R سطحی نگری
 
R بکارگیری عناصر کلیشه­ای
  
R عدم فهم صحیح روح و اصول معماری ایرانی
 
R عدم قرارگیری در یک مرحله تکاملی نسبت به معماری گذشته ایران

در مقابل گروه تاریخ گرا، مقلدان از معماری غربی وجود داشتند که بنابر نظر میرمیران آنها نیز نتوانستند به دلایل زیر به عمق معماری پست مدرن پی برده و نتیجه کارشان تقلید ناشیانه از جریان معماری معاصر شد:

R عدم ارتباط با معماری معاصر جهان
  
R تاخیر در انتقال مبانی و اصول معماری معاصر جهان به ایران
 
R عدم تسلط بر اصول معماری معاصر و بدفهمی آنها
 
در این میان، جریان تاریخ گرا پس از انقلاب اسلامی با تکیه بر معماری گذشته ایران سعی نمودند تا هویتی مستقل از خود ارائه نمایند
اما به نظر میرمیران برخورد آنها با معماری گذشته ایران یک برخورد سطحی و ظاهری بود و عناصر کلیشه­ای معماری فرامدرن نیز به وفور و بصورت تصنعی در این آثار به کار گرفته شده­اند.

منبع: معماریان، غ.، ١٣٨۶، سیری در مبانی نظری معماری، سروش دانش، تهران.

ادامه مبحث آینده: راه حل بحران: معماری بی زمان و بی مکان 

 آرش پوراسماعیل



موضوعات: