نقد معماری - 8

دانشمیر، افتخارزاده؛ گفتگویی با زبان مشترک
 

Critic of Architecture - 8
Daneshmir,Eftekharzadeh;Dialogue With the Common Language

     دانشمیر، افتخارزاده؛ گفتگویی با زبان مشترک
چندی پیش ساناز افتخارزاده، سردبیر پرکار مجله معماری و ساختمان به دنبال خستگی شدید از مشاهده روزانه پردیس سینمایی ملت، دست به قلم شد و مطلب کم سابقه­ای را با عنوان "پردیس سینمایی پارک ملت، بهانه­ای برای نقد جریان معماری امروز ایران" به چاپ رساند. شاید دلیل اصلی خستگی بیش از حد خانم افتخارزاده مقالات متعددی باشد که این روزها از ایشان در مجله وزینی که سردبیریشان را به عهده دارند چاپ می­شود تا حدی که گاها اکثر مطالب این نشریه به ایشان اختصاص دارد.
به هر حال تلاش­های منتقد پرکاری چون افتخارزاده برای مطرح شدن در سطح اول معماری امروز ایران بر کسی پوشیده نیست. همچنان­ که در پست قبلی به این موضوع اشاره کردم، اگر واقعا دغدغه­ای برای بالندگی معماری ایران در نزد اصحاب رسانه­ای که امثال افتخارزاده نمایندگی بخشی از آن را بر عهده دارند وجود داشت، هرگز اجازه نمی­دادند تا یک رسانه با تیراژ هزاران نسخه­ای مروج نوعی از معماری مبتذل گردد. اما افسوس و صد افسوس که آنچه در عمق ماجراست نه دلسوزی واقعی بلکه اشک تمساحی است برای درکردن نامی و پرکردن جیبی. در هر صورت پس از انتشار نقد مذکور، رضا دانشمیر در پاسخ به آن، جوابیه­ای را به مجله معماری و ساختمان ارسال کرد که در شماره (19) این نشریه به همراه توضیحی از احمد زهادی به چاپ رسید. در بخش نخست این جوابیه می­خوانیم:
 

"با احترام، نقد جنابعالی به پروژه پردیس سینمایی پارک ملت که در شماره قبل (18) مجله معماری و ساختمان چاپ شده بود، مطالعه گردید و از این­ که این ساختمان، خستگی شما را دو چندان کرده ابراز تاسف می­نماییم."
 
در ادامه، دانشمیر از پاسخ در مورد مباحث نظری عمده­ای همچون کانسپت خودداری کرده و بصورت کنایه آمیزی، سطح دانش افتخارزاده را در این موارد به چالش می­کشد و قضاوت را به خوانندگان می­سپارد. تنها موردی که دانشمیر در صدد پاسخ­ گویی به آن بر می­آید تشابه پردیس سینمایی ملت به مرکز مطالعاتی هنر کلیولند آمریکاست. دانشمیر ادامه می­دهد:
 
"در صفحه 129 مجله مذکور، ضمن نشان دادن تصویری از پروژه مرکز مطالعاتی هنر کلیولند آمریکا، اثر گروه معروف هلندی MVRDV، ذکر فرموده بودید که جالب است که به فاصله کوتاهی از ارائه این طرح (منظور پردیس پارک ملت) شاهد طرحی برای مرکز مطالعاتی هنر کلیولند آمریکا توسط MVRDV هستیم که به ویژه حجم کلی و ارتباطات آن شبیه پردیس پارک ملت است و سئوال فرموده بودید که چرا باید این دو بنا با بستر و موضوعی متفاوت و در کشورهایی با کاربران، فرهنگ و اقلیم کاملا متفاوت تا این اندازه به هم شبیه باشند؟ و در ادامه در صفحه 130 در ارتباط با شباهت پروژه پردیس سینمایی ملت و مرکز مطالعات هنر کلیولند و همچنین شهرت طلبی معماران جوان ایران ذکر فرمودید که البته مطالعه و شناخت معماری ایران که دانشگاه­ها کمترین توجهی به آن ندارند کاری دشوار و طولانی است و معماران امروز به جای توجه به کاربران بنا، فرهنگ و اقلیم و بستر طرح و حفظ تسلسل ماهوی جامعه به دنبال ننگ و نام هستند. آنها می­خواهند حرف خود را بزنند و استدلالشان این است که اگر من ایرانی هستم لاجرم کارم هم ایرانی است و این هویت جدید ما و تلقی جدید ما از جهان است ولی اینطور نیست که اگر بود یک بنا آن سوی دنیا در کشوری که مهمترین میراث فرهنگی­اش یک قاشق فلزی انگلیسی­های مهاجم است تا این اندازه شبیه به ساختمانی چون پردیس سینمایی پارک ملت نمی­شد. پس ما حرف خود را نمی­زنیم. ذهنمان از آموزه­های جدیدی پرشده است که آنها را به شدت پذیرفته­ایم و بر مبنای آنها چنان عمل می­کنیم که ناخودآگاه، نتیجه کارمان هرقدر هم بکوشیم نوآور باشد تکراری می­شود. بدتر از آن این است که دست کم به چگونگی خلق فضاهای انسانی، حل کردن مسائل سیرکولاسیون، نسبت فضاهای خدماتی به فضاهای زیستی و کاربردی، نیازهای یک ساختمان با موضوعیت خاص، کاربرد مصالح متناسب و طراحی داخلی نمونه­های خارجی هم دقت نمی­کنیم و تنها به تقلید ظاهری می­پردازیم."
 
همانطور که مشاهده می­شود، دانشمیر تماما به نقل قول از نقد اصلی پرداخته و از ارائه کوچکترین پاسخی خودداری کرده و سعی می­کند تمامی ایرادات وارد شده به پروژه پردیس سینمایی ملت را به سوء تفاهمی مربوط کند که از عدم اطلاع زمان اجرای دو پروژه پردیس سینمایی و مرکز هنر کلیولند توسط ساناز افتخارزاده ناشی شده است. دانشمیر در ادامه جوابیه خود می­گوید:
 
"نکته­ای که گنگ بود این بود که هدف انتقاد شما کدام پروژه است؟ پردیس سینمایی پارک ملت اثر شرکت حرکت سیال و یا مرکز مطالعاتی کلیولند اثر MVRDV؟ اگر انتقاد شما متوجه پروژه پردیس سینمایی پارک ملت باشد که سوء تفاهم شده. زیرا این پروژه در سال 1382 (2003 میلادی) طراحی شده و در سال 1383 عملیات اجرایی آن آغاز و در سال 1387 (2008 میلادی) به پایان رسیده و برای استفاده عموم افتتاح گردیده است. در صورتیکه پروژه MVRDV چهار سال پس از پروژه پردیس سینمایی پارک ملت طراحی شده یعنی در سال 2007 میلادی. بنابراین شما به جای انتقاد از پروژه پردیس سینمایی پارک ملت و معماران و کارفرمای آن، می­بایست معماران مشهور هلندی و آمریکایی را مورد نقد قرار دهید که از روی طرح این پروژه به اصطلاح کپی کرده­اند. این را هر شخص با اعتماد به نفس و مطلعی متوجه می­شود. شما چرا متوجه نشدید؟ یا نخواستید بشوید؟ یا اینکه متوجه شدید ولی باور نکردید؟ زیرا با آنکه می­دانستید که این پروژه 4 سال زودتر طراحی شده و علاوه بر اینترنت و مجلات و هفته نامه­های معماری، در روی جلد شماره 4 مجله محترم خودتان -رایانه، معماری و ساختمان- نیز به چاپ رسیده و این مجله در کشورهای مختلف و مخصوصا امارات متحده عربی و دبی نیز توزیع می­گردد. به ذهنتان اصلا خطور نکرد که ممکن است عکس هرآنچه که نثار ما کرده­اید صادق باشد، یعنی دوستان هلندی ما در یکی از سفرهایشان به دبی و یا کشورهای حاشیه، این مجله را دیده و تحت تاثیر آن پروژه قرار گرفته باشند. برای ما این موضوع دور از ذهن نیست و بسیار محتمل است. ایرادی هم به MVRDV و یا هر گروه معماری دیگری که به این پروژه علاقه­مند باشند نیست. مفت چنگشان."

 دانشمیر، افتخارزاده؛ گفتگویی با زبان مشترک

در انتها باید خاطرنشان کرد هرچند نقد ساناز افتخار زاده در مقایسه با عملکرد شخص ایشان و نیز نوع برداشتشان از عباراتی همچون کانسپت بسیار جای بحث دارد اما آنچه از رضا دانشمیر انتظار می­رفت پاسخی معقول برپایه استدلال قوی و نیز ارائه مبانی نظری ایشان در رابطه با پروژه موفقی همچون پردیس سینمایی پارک ملت بود. به هر حال آنچه از عملکرد این دو به ذهن مخاطبین می­رسد همسویی آنان در رسیدن به یک زبان مشترک آشنای عامیانه است.

نکته 1: احمد زهادی در این ماجرا کاملا بی­تقصیر است.
نکته 2: شنیده شده گروه MVRDV اشتراک سالانه مجله 2A را دریافت کرده­اند.
نکته 3: پروازهای آمستردام - دبی رونق عجیبی پیدا کرده.
نکته 4: رونوشتی از این پست به آبدارچی گروه MVRDV ارسال شده جهت اطلاع.
نکته 5: شماره 20 مجله معماری و ساختمان با موضوع فراخوان مسابقه بین­المللی طراحی شبکه اگوی کاخ فرش تبریز در راه است.

لینک مطلب قبل: پارادوکس
__________________________________
لینک: مقاله ساناز افتخارزاده
لینک: جوابیه مهندسان مشاور حرکت سیال

 آرش پوراسماعیل



موضوعات: نقد معماری