نقد معماری - 7

پارادوکس

Critic of Architecture - 7
Paradox

در سالهای اخیر با توسعه کمی نشریات معماری، امکان معرفی و نقد آثار معماری نیز رو به فزونی گذارده. هرچند عملکرد اغلب این نشریات در ارتقاء نظری و کیفی معماری ایران جای پرسش و نقد بسیار دارد اما می­توان جریانات روز معماری را در این نشریات دنبال کرد. در این میان اتهاماتی هم به گردانندگان اکثر مجلات معماری وارد می­شود که این نشریات را به بنگاه­هایی تبلیغاتی برای مهندسان مشاور معماری بدل نموده­اند. در چنین فضایی که میزان تیراژ و سود حاصل از تبلیغات حرف نخست را می­زند، سخن از نقد منصفانه، کمی دور از واقعیت به نظر می­رسد.

     مجله معماری و ساختمان - شماره 18

چندی پیش مقاله­ای به قلم "ساناز افتخار زاده" سردبیر مجله "معماری و ساختمان" در شماره هجدهم این نشریه به چاپ رسیده است. عنوان این مقاله "ساختمان جدید پردیس سینمایی پارک ملت، بهانه­ای برای نقد جریان معماری امروز ایران" است. شاید نخستین سئوالی که با مطالعه این مطلب به ذهن مخاطب خطور می­کند مقایسه رویکرد انتقادی آن با عملکرد چندین ساله گردانندگان مجله فوق­الذکر است که انتخاب و معرفی طرح شکل گرفته بر جلد آن خود گویای میزان التزام و پایبندی سردبیر محترم مجله بر دغدغه­های اصیل معماری ایرانی است.

     پردیس سینمایی پارک ملت - ساناز افتخارزاده

در بخش­هایی از مقاله "ساناز افتخارزاده" می­خوانیم:

از آنجا که این پروژه تجسم جریان فکری خاصی در زمینه معماری است که شاید بتوان آن را Concept گرایی نامید و امروزه در میان فارغ­التحصیلان و معماران جوان به عنوان رویکردی نوین رایج است، برخود لازم دیدم ضمن نگاهی کل نگر با بررسی نکات منفی و مثبت این بنا به عنوان نمونه­ای واقعی از این جریان، تخمینی از معماری نوین ایران، فرای ساخت و سازهای عمومی و تصویری از آینده­ای که این گرایش می­تواند در این عرصه رقم زند به دست دهیم.

متاسفانه علاوه بر طراحی، اکثرا نقد و قضاوت معماری نیز در کشور ما سلیقه­ای است. تا زمانی که بخواهیم کارهای معماری را  صرفا با سلیقه شخصی طراحی و داوری کنیم و زبان مشترک و معیارهای مشخصی برای آموزش، نقد و قضاوت آن نداشته باشیم هرگز پیشرفتی در این زمینه حاصل نخواهد شد و هرقدر تاکید کنیم که معماری باید پیوند خود را با گذشته این سرزمین و بستر طراحی حفظ کند کسی نخواهد پذیرفت.

معماری پدیده­ای میان علم و هنر است و هردوی این عرصه­ها بر مبنای زبان مشترک و شناخت، تسری و ارتقاء می­یابند پس معماری نیز باید در جستجوی زبان مشترک برای رساندن پیام خود و خالقش به مخاطبانش باشد. الفبای این زبان مشترک با مخاطبان در هنر معماری ایران می­تواند مفاهیم شکلی و درونی معماری گذشته ایران، سمبل­ها و نشانه­ها، کیفیت فضایی و الگوبرداری از فرهنگ بومی باشد و دستور علمی این زبان مشترک که به عنوان پایه باید در معماری نوین ما محفوظ گردد ارتباط بنا با بستر طرح، اقلیم، ملاحظات زیست محیطی و همسایگی­های آن است. با این محدودیت­ها، معماری که بتواند اندک واژه­ای بر این زبان مشترک بیافزاید معمار خلاق است و همگان از متخصص و عوام منتظر ادراک این سخن نوین خواهند بود تا بدان بیاندیشند و برای همیشه آن را در تاریخ شکوهمند معماری ایران به یادگار نگه دارند.

برکسی پوشیده نیست که خواسته یا ناخواسته به سوی جهانی شدن می­رویم و در دهکده جهانی فردا ملتی که حرفی برای گفتن نداشته باشد جایی ندارد. جای پرسش است که چرا درحالیکه کانون توجه ارزش یابی جهانی متمرکز بر فرهنگ و تاریخ تمدن و چگونگی تبلور امروزی آن در کشورهای گوناگون شده است معماران جوان ایران به جای آشکار نمودن ارزش­های والا و برکشیدن قابلیت­های شایسته فرهنگی و هنری این سرزمین، استعداد و عمر خود را صرف پرورش  Concept های بیگانه­ای می­کنند که کمتر فرصت تجربه فضایی آن را دارند و حتی با شدت و تعصب از آنها دفاع می­کنند.

در حالی که در انتظار پاگرفتن معماری ایرانی اسلامی بودیم، سالها با طرد معماران از صحنه ساخت و ساز و واگذار شدن این عرصه به عده­ای نوکیسه شاهد ساختمان­های کریه و تابوت­های طبقاتی خاکستری بودیم که چون سرطان شهرهای ایران را درنوردیدند. بسیار شاد شدیم که فضای اندکی برای حضور معماران تحصیل کرده گشوده شد. اکنون در وحشت آنیم که این طراحان جدید آخرین نفس­های معماری ایران را بگیرند.

تکمله: لازم به ذکر است پردیس سینمایی پارک ملت رتبه اول ساختمانهای عمومی جایزه معمار سال 87 را کسب نموده است. این رقابت به داوری فرهاد احمدی، مهوش مهرافشار، فرخ قهرمانپور، محمدرضا قانعی و ویسنته گایارت در آبان ماه سال گذشته برگزار شد. قطعا مطالعه نظرات داوران در خصوص این بنا و مقایسه آن با متن کامل منتشر شده در مجله "معماری و ساختمان" خالی از لطف نخواهد بود.

 آرش پوراسماعیل



موضوعات: نقد معماری