واژگان آشنا - ۵

تاثیر ویژگی­های روان­شناختی در گزینش جایگاه
بررسی گزینش جایگاه در یک کلاس درس

Familiar Words - 5
Efficacy Of Psychology Traits In Place Eelection

Scrutiny Of Place Election In The Classroom

          تاثیر ویژگی­های روان­شناختی در گزینش جایگاه

پیش­ فرض­های موجود درباره تاثیر انتخاب جایگاه در نواحی گوناگون یک کلاس درس سنتی و رفتار دانش­آموزان از نظر همکاری در فعالیت­های کلاس و مشارکت در مباحث مطرح شده نشان می­دهد:

الف- ردیف­های جلو به دانش­آموزان کمک می­کند ارتباط مستقیم با مربی خود برقرار کنند و دانش­آموزان علاقه­مند به همکاری معمولا ردیف­های جلو را انتخاب می­کنند.

ب- دانش­آموزانی که با انگیزه خروج هرچه زودتر از کلاس در آن شرکت می­کنند، ردیف­های کناری را انتخاب می­کنند.

ج- کسانی که علاقه به شرکت فعال در کلاس ندارند در نیمکت­های عقبی جای می­گیرند.

به طور کلی فضای یک کلاس درس سنتی را می­توان به نواحی گوناگون تقسیم کرد و خصوصیات رفتاری و انگیزه­های دانش­آموزان را به وسیله انتخابی که انجام می­دهند پیشگویی نمود. همچنین نوع انتخاب جایگاه در روزهای نخست سال تحصیلی می­تواند بیانگر ویژگی­های روان­شناختی فردی و اجتماعی قابل توجهی باشد. پژوهش­ها و مشاهدات روزانه نشان می­دهد معمولا دانش­آموزانی که نقص عضوی دارند یا آسیب­های روانی عمیق دیده­اند (وضع خانوادگی نابسامان یا مردودین و ...) ردیف­های عقب را انتخاب می­کنند. یک مربی دقیق می­تواند با استفاده از این پدیده، اطلاعات سودمندی درباره دانش­آموزان کسب کند و در جهت کمک به آنان گامهای موثری بردارد.
یک مربی می­تواند دانش­آموزان را برای حرکت در کلاس درس و انتخاب جایگاه خود آزاد بگذارد. این آزادی به سازگاری مجدد کمک می­کند و دانش­آموزانی که پریشان هستند یا اضطراب دارند می­توانند با انتخاب جایی در قسمت عقب کلاس، ارتباط اجتماعی خود را به حداقل رسانند و هنگامی که آمادگی لازم را یافتند به صندلی­های جلوتر نقل مکان کنند.

 
تاثیر ویژگی های فیزیکی - معماری فضا:
 

درباره تاثیر ویژگی­های فیزیکی - معماری فضا بر میزان مشارکت افراد در فعالیت­های گروهی نیز پژوهش­های متعدد انجام شده است. بطور مثال در پژوهشی، شش کلاس درس را با چهار نوع طرح فیزیکی - معماری متفاوت انتخاب کردند که عبارت بودند از:

- دو کلاس با صندلی­های قابل جابه­جایی (کلاس سمینار)

- دو فضا با نیمکت­های ثابت و میزهای بزرگ که به ردیف و پشت سرهم قرار داشتند (کلاس آزمایشگاه)

- یک کلاس بدون پنجره (با نور مصنوعی)

- یک کلاس با پنجره­های سراسری در یک طرف آن

رفتار دانش­آموزان طی یک دوره شش هفته­ای زیر نظر دو مربی به دقت مشاهده شد و در پایان دوره نخست، فضای مورد استفاده هر گروه تغییر داده شد. از این بررسی دو نوع نتیجه به دست آمد:

1- رفتار مشارکت تحت تاثیر شرایط فیزیکی - معماری محیط و فضا قرار می­گیرد.

2- ویژگی­های فضایی هر مسند نیز در میزان مشارکت دانش­آموزی که در آن قرار می­گیرد تاثیر می­گذارد. بخشی از نتایج یعنی تاثیر جایگاه بر میزان مشارکت هر دانش­آموز در شکل زیر آمده است.

بطور مثال همانگونه که در شکل دیده می­شود به ترتیب از ردیف اول به آخر از میزان مشارکت کاسته می­شود. کسانی که در قسمت­های وسطی هر ردیف قرار می­گیرند، از کسانی که در دو قسمت انتهایی همان ردیف قرار می­گیرند بیشتر مشارکت می­کنند. همچنین هنگام پژوهش درباره تاثیر جایگاه در ناحیه­های مختلف فضا بر رفتار، لازم است به عوامل انگیزشی مانند علاقه به مشارکت و عوامل فضایی (انتخاب محلی که مشارکت را تسهیل می­کند) همزمان توجه شود. گزارش مشاهدات در تایید نتیجه گیری فوق چنین است:

تاثیر ویژگی­های روان­شناختی در گزینش جایگاه

- در کلاسی که دانش­آموزان آن در انتخاب جا آزاد بودند، رابطه خطی مستقیم بین فاصله ردیف نیمکت­ها از مربی و میزان مشارکت مشاهده شد.

- در کلاسی که محل نشستن دانش­آموزان به ترتیب حروف الفبای اسامی آنان تعیین شده بود و انتخابی از سوی دانش­آموزان انجام نشده بود، اختلافی از نظر مشارکت بین ردیف­های اول و دوم مشاهده نشد ولی دانش­آموزانی که در ردیف سوم نشسته بودند، کمتر از دو ردیف اول همکاری و مشارکت می­کردند.

- دانش­جویان معمولا از انتخاب صندلی­های وسط و روبه­روی مربی خودداری می­کنند و بیشتر بر مسندهایی می­نشینند که در دو سوی ردیف­ها قرار گرفته­اند.

- عامل فاصله مربی از ردیف­های اول یکی از عوامل موثر در انتخاب جایگاه است.

           تاثیر ویژگی­های روان­شناختی در گزینش جایگاه

منبع: مرتضوی، شهرناز. روان­شناسی محیط و کاربرد آن. تهران:انتشارات دانشگاه شهید بهشتی،1380.

مطلب قبلی: جغرافیای فضا و رفتار گزینش جایگاه

آرش پوراسماعیل



موضوعات: واژگان معماری