گردشگری - 2

 

روستای تاریخی کندوان

 

Tourism – 2

Kandovan Ancient Village

   

بچه­هایی که از ارتفاع چندمتری به راحتی پایین می­پرند و از سراشیبی­های بسیار تند دوان دوان بالا می­روند، پله­های سنگی که اغلب در ارتفاعات بسیار بلند ساخته شده­اند، گذرهای کم عرض که بسیار لغزنده هستند ولی با تمام این اوصاف اهالی بدون احساس ناراحتی از آنها بالا و پایین می­روند. پنجره­های بسیار کوچک اتاق­ها و نور بسیار کم داخل خانه، فضاهای کوچک و کم ارتفاع و غیره و غیره. اینها تنها بخشی از مشخصه­های زندگی روزمره در روستایی کاملا متفاوت از هر جای دیگر است. اینجا، تفاوت حتی در خصوصیات ساکنان آن هم مشهود است. روستایی در یکی از دامنه­های کوه سهند در 50 کیلومتری شهر تبریز. کندوان به واقع اسم بامسمائی است بر این مجموعه.

 

        روستای تاریخی کندوان

 

فرم کالبدی این مجموعه از لحاظ معماری یکی از نادرترین فرم­هایی است که تاکنون با مسکن انسان رابطه پیدا کرده است. هرچند به کار بردن عوامل از پیش ساخته شده طبیعی در شروع زندگی انسان بصورت غارها و حفره­هایی که در دل کوه­ها بود به عنوان مسکن امری طبیعی می­نمود ولی بشر متمدن، مسکن خود را اغلب بر روی زمین ساخته. بنابراین کندوان روستایی کاملا منحصر به فرد است. در اینجا زندگی در دل توده­هایی از سنگ توف در جریان است. در داخل بافت کندوان، وحدتی عجیب حکمفرماست. به واقع رنگ سنگی که در تمام این مجموعه دیده می­شود به آن یگانگی و پیوستگی خاصی بخشیده است.

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

کرانها در یک خط تقریبا مستقیم غربی – شرقی بطول تقریبی 800 متر قرار گرفته­اند. تناسبات حفره­هایی که به دست انسان در دل کرانها کنده شده کاملا انسانی است چراکه کندن سنگ کار آسانی نبوده و انسان، تنها بقدر نیاز خود آنرا کنده است. کرانها عموما دارای دو طبقه هستند و در برخی از موارد سه و حتی چهار طبقه هم در آنها ایجاد گردیده است. هر طبقه دارای ارتباط مستقلی با بیرون است. طبقه پایین خانه­ها معمولا به طویله حیوانات اختصاص داده شده و طبقات بالا محل سکونت خانوارهاست. در طبقات پایین به علت عرض بیشتر جداره­ها، ایجاد حفره­ای جهت نورگیر مشکل بوده ولی در طبقات بالا نورگیر کوچکی تعبیه شده است.

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

داخل خانه­ها معمولا دارای یک اتاق کوچک با عملکردهای متنوع در طول شبانه روز است. طول و عرض اتاق­ها بین 3 تا 5 متر می­باشد. در انتهای اتاق، فضایی جهت قرار دادن لوازم ایجاد گردیده. ارتفاع سقف بسیار کوتاه و در حداقل ممکن می­باشد. جنس اغلب لوازم از سنگ و چوب است و درها و پنجره­ها هم اغلب چوبی هستند. به دلیل وجود توده ضخیم سنگی در مجاورت فضاها، دمای داخل در طول سال بسیار مطبوع بوده و ساکنین را از گزند آب و هوای سرد کوهستانی مصون می­دارد.

   

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

از مهمترین ساختمان­های روستا می­توان به مسجد قدیمی آن اشاره کرد. کران مسجد یکی از بزرگترین کرانهای روستا می باشد و دارای سه طبقه است. طبقه اول طویله، دوم مسجد و سوم مسکونی است.

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

آنچه کندوان را از تنها مشابه خود یعنی روستای "گورمه" در ترکیه متفاوت می­سازد وجود حیات در آن است. کندوان همچنان زنده است و زندگی در آن در جریان است. این زنده بودن چنان برای ساکنان آن دارای اهمیت است که ارزش یک خانه کوچک در دل کرانها را تا صدها میلیون تومان برآورد می­کنند. شاید اکنون وقت آن رسیده باشد که نگاه دوباره­ای بر عملکرد خود و دستگاه­های متولی فرهنگ و تاریخ کشورمان در قبال این اثر تاریخی بی­نظیر بیاندازیم. روزگاری عدم وجود راه دسترسی مناسب و امکانات رفاهی مانع از شناخت پتانسیل­های تاریخی کندوان می­شد و اکنون هجوم مصالح جدید و تغییرات بی­رویه در بافت تاریخی روستا و عدم برنامه­ریزی جامع و مدیریت کارآمد موجبات تخریب بیش از پیش آن را فرهم کرده است. شاید اگر روند تغییرات همچنان ادامه یابد در کمتر از ده سال آینده چیز چندانی از عظمت و شکوه تاریخی کندوان باقی نخواهد ماند و شاید روزگاری برسد که خود را سرزنش کنیم که ای کاش هیچگاه جاده و خیابانی احداث نمی­شد و کندوان همچنان بکر و دست نخورده باقی می­ماند تا دیگرانی که لایق بودند به آبادانی آن همت می­گماردند.

 

           روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

        روستای تاریخی کندوان تبریز

  

        روستای تاریخی کندوان تبریز

 

تکمله: یادش بخیر در سال­های نخست دانشگاه، تحقیق نسبتا کاملی از کندوان انجام داده بودیم که متاسفانه توسط یکی از سال بالایی­های آن زمان و اساتید این زمان از کتابخانه دانشگاه به سرقت رفت و بعدها فهمیدیم قسمتهایی از مطالب را با نام خودشون چاپ کردن.

 

مرجع پلان­ها: مجله هنر و معماری. شماره 37-38.

 

آرش پوراسماعیل