معماری معاصر ایران ـ 3
 
ساختمان اداری گروه صنعتی بهشهر ـ تهران

Contemporary Architecture of Iran – 3
Behshahr Industrial Group Office Building - Tehran

کارفرما: گروه صنعتی بهشهر
مشاور طراحی بنا: مهندسین مشاور عبدالعزیز فرمانفرماییان
طراح: نادر اردلان
مجری: شرکت آکام
بهره بردار: وزارت آموزش و پرورش (گروه صنعتی بهشهر)
زمان احداث: 1349 هجری شمسی
زمان بهره برداری: 1352 هجری شمسی
کاربری بنا: اداری
مساحت زمین طرح: 3600 متر مربع
زیربنای مجموعه: 20000 متر مربع
تعداد بلوک: یک بلوک
تعداد طبقات: شش طبقه (پنج طبقه روی زمین و یک طبقه زیر زمین)
سطح اشغال: 85 درصد
سیستم سازه بنا: اسکلت بتنی

از سال‌های پس از 1340 هجری شمسی، زمانی که بیشتر مهندسین معمار، به نفوذ معماری سبک بین‌المللی و ناهماهنگی آن با بوم و بستر و فرهنگ ایران پی بردند، بدون اینکه در زمینه استفاده از بعضی خصوصیات کالبدی و معنایی معماری ایران با یکدیگر به توافقی رسیده باشند، هریک، طبق برداشت‌های خود از فرهنگ معماری و شناختی که از روند معماری جهانی داشتند، سعی کردند، معماری متداول در ایران را از این ناهماهنگی و هرج و مرج نجات داده، فرصتی را برای پایه‌گذاری یک معماری مطلوب، ایجاد کنند.

این تعداد کم از مهندسین معمار که با این هدف به کار معماری می‌پرداختند، دو مسیر متفاوت را انتخاب کرده بودند. گروه نخست، آنهایی که به مسائل فرمال و جنبه‌های شکلی و ظاهری بیشتر توجه کرده و از معماری کهن و تاریخی ایران، شکل‌ها و فرم‌های آنها را در کارهای خود، به نمایش گذاشتند. گروه دوم، معمارانی بودند که با تحلیل و بررسی معماری کهن و تاریخی ایران، به کشف روابط موجود در خلق آن آثار و بهره‌مندی از اصول آن برای خلق فضاهای امروزین، مبادرت ورزیدند. شاید در آثار این گروه اخیر از معماران، به لحاظ کالبدی، شباهتی با آثار گذشتگان وجود نداشته باشد، اما بیان معماری آنها، تداوم اندیشه‌های گذشته و در امتداد آن تجربه‌ها است.

معمار ساختمان گروه صنعتی بهشهر، نادر اردلان، یکی از معمارانی است که پس از اتمام تحصیلات خود در آمریکا و بازگشت به ایران، به جریان معماری موجود وارد نشد و مطالعه و تحقیق خود را برای شناخت معماری گذشته ادامه داد و سعی کرد کارهای تازه و ارزنده‌ای به وجود آورد. او مدتی در دفتر مهندسین مشاور عبدالعزیز فرمانفرماییان مشغول به کار شد. یکی از کارهایی که در آن دفتر انجام داد، طراحی ساختمان گروه صنعتی بهشهر بود.

توصیف کالبدی بنا

ساختمان، مکعب مستطیلی است با ساختاری مدولار و نماهایی از شیشه و بتن که هرچه ارتفاع می‌گیرد، بیرون زدگی طبقات بیشتر می‌شود. تیغه‌های افقی و عمودی بتنی، که بازشوهای پنجره‌ها را قاب گرفته‌اند و رنگ‌های گرمی که در نماها استفاده شده است، کالبد اصلی طرح را تشکیل می‌دهند. ارتفاع زیاد طبقات و تاکید بر تناسبات عمودی در بازشوها، ساختمان را بزرگتر و عظیم‌تر از واقعیت موجود، به نمایش می‌گذارد. ایده اصلی در معماری ساختمان، سامان‌دهی عناصر فضایی پیرامون حیاط مرکزی است. طراح بنا، با مطالعات و توجه خاصی که به اصول معماری ایرانی داشته است، سعی کرده در طراحی معماری این بنا، از حیاط مرکزی استفاده کند. با درنظر داشتن اینکه ساختمان از اضلاع شمالی و غربی زمین، ده متر فاصله دارد و اضلاع جنوبی و شرقی نیز با معابر شهری در ارتباط است، نورگیری بنا از چهار جهت پیرامونی امکان‌پذیر است و حیاط برای تامین نور و هوای تازه در فضای مرکزی ایجاد شده است.

بررسی کیفی فضاها

سردر ورودی این بنا که در مجاورت خیابان شهید سپهبد قرنی با حجمی فرورفته و مرتفع خودنمایی می‌کند، یکی از شاخصه‌های این بنا می‌باشد. این ورودی دارای بیانی از ایده‌های معماری آجری دوره پهلوی اول است. مانند گوشه‌هایی از بنای ورودی باغ ملی تهران و وزارت امور خارجه، که آنها هم به نوبه خود، تا حدی به کارهای معماران مکتب آرت نوو، شباهت دارند، با این تفاوت که به جای حجم پر، در اینجا، فضایی شفاف که سطوح مختلف را نمایش می‌دهد، مشاهده می‌شود.

در طبقه همکف، در کنار ورودی، فضاهای نگهبانی، اطلاعات و بخش‌های انتظار، قرار دارد و در بخش مرکزی پلان، حیاط مرکزی جای گرفته است. دیوارهای فضای تقسیم در ورودی اصلی، از آجر سفال کوره‌ای پوشیده شده و دارای نقش‌های فرورفته‌ای می‌باشند که روی آنها حکاکی شده است. اتاق‌های اداری در دو ردیف، یکی رو به خارج و دیگری رو به حیاط مرکزی، جای گرفته‌اند. سالن اجتماعات، با نقش برجسته گچی بر زمینه‌ای از کاهگل، از آثار عربشاهی (نقاش معاصر) تزیین شده است که شامل تصویری از شهرهای سنتی ایران می‌باشند. طرح فواره حیاط داخلی از کارهای (کارل اشلامینگر) می‌باشد.

سبک و روحیه حاکم بر بنا

استفاده از احجام خالص، به کارگیری عناصر و مفاهیم معماری گذشته مانند حیاط، شفافیت، درونگرایی، برونگرایی، استفاده از هندسه مدولار و ساختار متقارن و ترکیب مصالح جدید با یکدیگر و مفاهیمی نظیر آن، بیانگر تاثیر نهضت پست مدرنیسم در معماری به ویژه گرایش‌هایی که به بوم و بستر و زمینه تمایل دارند در طراحی بنا می‌باشند.

_________________________
منبع: میرمیران، ه. و اعتصام، الف.، ١٣8٨، معماری معاصر ایران، شرکت طرح و نشر پیام سیما. تهران.
لینک مطلب قبل: تئاتر شهر تهران